Silah ve mühimmat arızalarını bu blogda yazarken bir arkadaşımdan konuyla ilgili bir yorum geldi. Yorumda “bir diğer arıza biçimi de çekirdeğin kovan içeri gömülmesi sonucu oluşan yüksek basınca bağlı kırımlardır, özellikle laksız muhimmatlarda ve kovan içerisinde set olmadığı durumlarda kovan içine gömülü cekirdek çok tehlikeli olabiliyor.” deniyordu. Bu yorumu paylaştığım bir sosyal medya sitesinde diğer bir arkadaşımız “9mm için kovana gömülü bir fişeğin üretebileceği maksimum basınç standartlara uygun bir tabancayı kıracak güç üretemez diye düşünüyorum.” diye yorum yazdı. Tabii ki bize de konuyu araştırmak düştü.
Normal olarak bir 9 mm parabellum merminin kovan dipliğinden, mermi çekirdeği ucuna kadarki mesafesi 28,82 mm. Uzunluk bundan kısa ve mermi çekirdeği kovanın içine doğru fazla girmiş ise buna “kovana gömülü mermi” (bullet setback) diyoruz.
Kendi fişek dolumunu yapanların dikkatsizliği dışında, fabrika dolumlarında da hatalı dolum olabilir. Ancak en çok sebebi, aynı merminin atım yatağına çok defa yüklenmesi. Merminin atım yatağı rampasına sürtmesi ile mermi biraz biraz kovana gömülüyor. Sage Dynamics firmasından Aaron Cowan tarafından birkaç yıl önce yapılan bir testte, Cowan tabancasında 500 kez aynı mermiyi atım yatağına yüklediğinde. 9mm merminin genel uzunluğunun 28.82 mm’den 27.87 mm’ye kadar düştüğü, yani 0.95 mm fark olduğunu gösterdi.
Tabanca mermileri küçük kovan hacmı nedeniyle hızlı yanışlı barutlarla doldurulur. Kovanda bir miktar hava boşluğu kalır. Bu boşluk basıncın ani artışında bir tampon etkisi yapar.
Avusturya’daki bir fişek üreticisi olan Hirtenberger ve Glock temsilcisi tarafından Rauch’a doğrulanan bir bilgiye göre, 0.10 inçlik (2.5 mm) yer değiştirmenin, 40 S&W kovanında basıncı 35.000 psi’den 70.000 psi’ye kadar ikiye katlayabileceği belirtilmiştir. Ayrıca, Speer fişek şirketi, 1979 yılında yayımladıkları yıllık Yeniden Doldurma Kılavuzunda, 9mm bir mermide yer değiştirmenin 0.03 inç ( yaklaşık 1 mm) olduğunda atım yatağı basıncının yüzde 55 arttığını (28.000 CUP’tan 62.000 CUP’a) bildirmiştir. Bu kadar yüksek basınçlar, ancak 7.62 NATO fişeği tarafından üretilen basınçlardır.
Günümüzde bazı kovan üreticileri, çekirdeğin gömülmesini engelleyecek set ile kovan üretmektedir:
Mermi çekirdeği gömülmesi sadece tabanca mermilerine özgü bir durum değil. Yivli tüfek mermilerinde de aynı sorun görülmektedir.
Şimdi gelelim tartışma konusuna. “Kovana gömülü mermi, tabancaya zarar verir mi?”
Kovanın iç hacmi azaldıkça, yanan barutun oluşturduğu kuvvetlerin mermiyi hareket ettirmeye başlamadan önce yüksek basınçlara ulaştığını yukarıda açıklamıştık. 1990’larda, yer değiştirme ile basınç oluşturan mermiler, neredeyse bir patlama salgınına neden oldu. Kovanın arka kısmı ayrıldı, polimer kabzeler parçalandı ve şarjörler dışarı fırladı. Bu ateşli silahların çoğu 9mm ve 40 S&W kalibrelerindeydi. Bunlar tam anlamıyla Magnum gücüne sahip tabanca mermileri değil, ancak kovan hacmindeki küçük değişikliklerin, bu gibi küçük mermilerde büyük bir fark yaratabildiği görüldü.
Aşağıdaki videoda Brownell’s firmasının “Smithbuster” ekibi konuyu ele almış.
Söyledikleri 1. Kovana gömülü mermiler farklı namlu çıkış hızları nedeniyle isabeti bozar, grupmanı dağıtır 2. Kovana gömülü mermiler, silahı patlatmasa bile, silahınıza ve size zarar verebilir. Böyle bir mermi ile karşılaşırsanız kullanmayın.
Bir İtalyan videosunda ise, gömülü merminin, atım yatağı gerisinde kovanda yarılmaya, bunun da özellikle polimer silahlarda ciddi hasarlara neden olduğu anlatılıyor:
Eğer 9 mm silahınızda yine de kovana gömülü mermi sorun yaratmaz diyorsanız, hiç mi hiç tavsiye edilmemekle birlikte yine de siz bilirsiniz:
Polimer tabancalar sorunlu diye bir izlenime kapılmayın, çelik tabancalar da basınç artışından muaf değildir:
Hepinize güvenli atışlar dilerim…
Silah & Fişek 