Kesitsel yoğunluk (Sectional density= SD) özellikle avcılar için balistiğin önemli bir bölümüdür. Kulağa karmaşık, hesaplanması zor bir kavram olarak gelebilir, fakat oldukça basit kavramdır. SD merminin kitlesinin kesit alanına bölünmesi ile elde edilir. ( SD= M / D2 ) (Kg/m2). SD merminin ne kadar derine işleyeceğinin göstergesidir. Bunu durdurucu güç ile karıştırmamalıdır.
Kesitsel yoğunluk hedefteki delicilik ilgili iken, balistik katsayı merminin hava içinde seyrederken havayı ne kadar iyi yarabildiğini ifade eder.
Kesitesel dansitenin nasıl bir etki gösterdiğini bir örnekle ifade edelim:
Ayni boyda ahşap, çelik ve alüminyum çubuklar alalım. Ahşap ve çelik çubuklar ayni çapta, çelik ve alüminyum çubuklar ayni ağırlıkta olsun. (Örnek emperyal ölçülerle alınmıştır). Yoğunlukları nedeniyle aynı uzunluktaki ahşap çubuk 0,25 libre iken çelik çubuk 7 libredir. Yine boyutları ve ağırlıkları ayni olan alüminyum çubuğun çapı artacaktır. Şimdi bunların kesitsel yoğunluğunu hesaplayalım. (Emperyal ölçüde ağırlık grain, çap inç olarak alınır ve çapın karesi 7000 ile çarpılır) SD= m/7000*d2
Elde edilen değerlere bakarsak:
Aynı hızla fırlatıldıklarında karşıya konan kontrplak levhayı SD = 28 olan çelik çubuk deler. Aynı çaptaki ahşap, aynı ağırlıktaki alüminyum çubuk çok düşük SD leri nedeniyle delemezler.
Aynı çap, ayni yoğunluktaki cisimlerde ağır olanın daha yükse kesit yoğunluğu sağlayacağı anlaşılıyor.
Balistik Katsayı (Ballistic Coefficient = BC) Bir mermi çekirdeğinin hava direncini yenebilme yeteneğini belirten bir kat sayıdır. Bir mermi çekirdeğinin şekli, boyu, çapı, ağırlığı ve uç (Ogive=Ojiv) tasarımının hava sürtünmesine karşı sürat, menzil ve dengeyi etkilemesini gösteren katsayı. Örnek olarak avda kullanılan mermilerin BC (Ballistic Coefficent = Balistik Katsayı) değeri genelde mermi tipine bağlı olarak değişir. BC ayni samanda bir merminin hangi mesafede ne kadar hız ve yükseklik kaybettiğinin göstergesidir.
BC Merminin Kesitsel yoğunluğunun (SD) merminin şekline bağlı form faktörüne ( i ) bölünmesi ile hesaplanır.
BC= SD / i
Form faktörü hesaplamada işin incelikli tarafıdır. Normalde standart G1 merminin Form faktörüne bölünerek hesaplanır. Bir başka hesap şekli de aşağıdaki gibidir:
Form faktörü yivsizler için genellikle 1 olarak kabul edilir. Bu durumda yivsizler için SD=BC olmaktadır.
12 Ga 28 Gram tek kurşun için SD = 0,081
12 Ga 32 Gram tek kurşun için SD= 0, 093 olarak hesaplanır
Ancak Balistik katsayının doğru ölçümü belli bir mesafeye atıp, namlu çıkış hızı ve hedefteki hızı üzerinden aşağıdaki formülle hesaplanır:
Tapasız seyreden 28 gram Foster sluglar için için SD = 0,081 olarak hesaplamıştık. Form faktörü yivsiz tekkurşunlar için 1 kabul edildiği için BC = 0,081 olurdu. Oysaki atış yapılarak bulunan değerlerle hesaplandığında bu öyle çıkmıyor. Firmaların kendi sitelerindeki balistik tablolardaki değerlerle hesaplarsak:
Tapası ile beraber seyreden Foster sluglarda ise BC nin arttığını görüyoruz:
Bunun nedenini kısa silindir ve uzun silindir yapısında olan cisimlerin sürüklenme katsayılarında bulabiliriz:
Silindirin boyu uzayınca hava direncine daha az maruz kalmaktadır
Boy, çapın iki katına yaklaştıkça sürüklenme azalmakta ve BC artmaktadır. Ayrıca Fosterlerin daha yuvarlak uçları, künt uçlu olan tek kurşunlara göre hava direncini daha iyi yenebilmektedir.
Değerli arkadaşım Tevfik Gün’ün bu konudaki bir çalışmasını aktarmak istiyorum:
4 farklı yivsiz tek kurşunun V1,5 ve V51,5 hızlarını ölçmüş sonuçları verdiği değerlerin ortalamalarını alarak değerlendirdim:
Değerler biri birine yakın görünse de En düşük BC daha künt uçlu Brenneke, en iyi BC Fosterlerde hesaplandı. Tevfik Gün’de uzun mesafeli yivsiz tek kurşun atışlarında en iyi isabet sonuçlarının Foster tipi kurşunlarla olduğunu ifade ediyor. Ayrıca daha önceki yazılarımda belirttiğim gibi Setleri mermi ucuna kadar uzanan rifled slug türü tek kurşunlarda (Brenneke) asimetrik ezilmeye bağlı alfa açısı ve uzak hedeflerde geniş grup yapması bir sorun. Ayrıca düşük BC leri nedeniyle diğerlerinden daha kısa mesafede transsonik etkiye giriyorlar.
Silah & Fişek 