INERTIA

Geri tepen tüfek içinde yüzer durumda, yani pim, vida ve sair tesbit unsurlarıyla bir yere zaptedilmemiş aksamın yerlerini muhafaza ile adeta ileri giderek ürettikleri iş yapabilme gücünü kilit devrelerini açmakta kullanan ilk yapılanma 1900 yılında İsveç’li Sjögren tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu tüfek önce yivli olarak yapılmış, başarısızlığı üzerine yivsize çevrilerek on bin kadar satılabilmiştir.

Sjögren tüfeği, günümüzün ataletli sisteminin çok benzeridir. Geri tepme enerisini önce bir yayda toplar, ardından onu kapak açma mekanik devrelerine boşaltır. İki safhalıdır ve ilk safhada kazanılan hareket enerjisi, kısmi olarak dağılıp ısı, ses sürtünme gibi kanallara aktarıldığından ikinci safhada azalmış seviyede gerçekleşir.  Sistemin ana zaafiyeti buradan gelmektedir.

Geçen asrın başlarında Mauser, ortalarına doğru Browning ve Winchester tanım olarak “Ataletli” sayılabilecek karma yakmaşımlar sergilemişlerse de başarı hiç birinde yeterli seviyede  olamamıştır.

Sjögren tüfeğini tetkik edip hayran olan bir İtalyan teknisyen, Bruno Civolani, 1968 yılında bir şekilde Benelli kuruluşuna uyarlanan günümüzün ilk “Ataletli Sistem” yivsizlerini yapmıştır.  SL80 serisi olarak adlandırılan bu tüfekler yirmi yıla yakın pazarda kalmış, Winchester patentinde bulunan döner başlıklı kilit yapılanması tekelinin son ermesi ile, tamamen Benelli bünyesinde, Civolani ile ilgisi olmaksızın “Döner Başlıklı” düzene çevrilmişlerdir. Prensip ve çalışma sistemi aynı, “Benelli İnertial Operation” tanımlıdır.

Daha sonraları, “Beretta USA” kurulunca, genel anlamda “Inertia Operation” kavramını Benelli sisteminden ayırmak için 2005 senesinde “Inertia Driven” ticari markası tescil etti.

Inertia Driven çalışma sisteminde, arkada irca, önde zorlu, mekanikteki yay kavramını aşan formuyla kinetik güç toplama birimi arasında sandviç olan yüzer durumdaki “Esas Kapak Taşıyıcı/Bolt Carrier”,  geri tepmeyle beriye giden tüm tüfek gövdesi içinde ataletiyle yerinimuhafaza ederek İZAFİ BİÇİMDE ÖNE GİDER ve ezdiği kinetik yay üzerine, kazandığı tüm hareket erenjisini yükler. Bu arada namlu ardını örten kapak ister döner başlık ister düşey salınımlı olsun halen hiç kımıldamadan yerini muhafaza etmektedir. Vaktaki geri tepmesademesi silahın omza vuruşuyla sonlanır, işte o zaman kinetik yay topladığı enerjiyi bir kısmı sürtünmeyle telef olmuş, sese gitmiş, ısıya verilmiş biçimde azalmış seviyede boşalarak kilit açma devrelerine aktarır ve ancak bu safhada namlu arkasını  kapatan bloğu yerinden etme işlemine girişir.

Görüldüğü gibi süreç iki safhalı ve belli bir yükseklikten bırakılan topun hiç bir zaman aynı seviyeye çıkamıyacağı misalinden hareketle diğer çalışma sistemleri, gazlı ve geri tepmeliye kıyasla daha az güçle cereyan etmektedir. Her tür doluda düzenin çalışmama nedenlerinden en ağırlıklısı budur. Öte taraftan geri tepen tüfek devinimi omza çarparak veya kavranan uzva vurararak sonlandırımazsa silahın arkaya hareketi azalan süratle de olsa devam edeceğinden bu hız bizim mekanizma dediğimiz kapak taşıyıcının öne izafi gidişinde olumsuz etkileşim yapacağından çalışmada aksama yaratabilir.

Bunun yanında,
Uzun Geri Tepmeli ve Uzun Piston Vuruşlu çalışma sistemleri dışında, her ateşli silahta, mekanizmanın kurma, boşaltma işlevlerini veren, geri tepen mekanik aksamın kazandığı moment, yani yönlendirilmiş yük ve namlu içinde kalan gaz basıncıdır. Benelli sistemi de bundan azade değildir.

Böyle olunca ve hafif doluların namlu içinde kalma süresinin diğerlerine göre en kısa olduğu bilindiğine göre…

Kinetik tüfeklerde, çalıştırma gücü yukarıda sözü edildiği gibi eksilmiş olarak yansıdığından ve bunu temin eden enerji toplama biriminin cevap verme süresinde çok hafif doluların kısa namlu içi konukluğu nedeniyle gereken zaman içinde yeterli gaz basıncınamlu içinde kalamıyacağı gerçeğinden… Ataletli sistem tüfeklerin hafif dolularda neden kötü çalışacağı gerçeği daha iyi kavranılmış olacaktır.

Bu nedenlerle…

Geri giden mekanizma grubunu daha az yorma, gücü ve hızını azaltmamak gayesiyle doldurmayı mümkün kılan İRCA yayları nisbeten zayıf kuvvette seçilir. Hafif silkelemeler, yere vurmalarla açılan, aynı zamanda yerine tam gelemeyen kapak takımı vukuatının (Benelli Click) nedeni genelde budur.