Maalesef, bilim dili İngilizce… Bazı terimlerin Türkçe ’ye tam olarak çevirimleri mümkün olamıyor. Mümkün olsa da, gerçekten Türk Dil Kurumu’nca kabul edilmiş bir çevirimi olsa da, yanlış da olsa halk arasında yaygın kullanımı geçerli oluyor. Ben katı malzemelerin birleşmesiyle ortaya çıkan yeni malzemeye “bilesim” denildiğini sanıyordum. Bileşik terimini ise genellikle kimyasal sıvıların birleşerek oluşturduğu yeni kimyasalın genel adi olarak sanıyordum. Türk Dil Kurumu’na başvurduğunuzda da bu böyle görünüyor açıkçası… Örneğin alaşım bir “bileşik” olarak görünüyor. Bileşik, bilesime göre daha geniş kapsamlı bir tanım. Elementlerin ya da sıvıların birleşerek oluşturduğu yeni maddeye sıvı ise (örneğin su) “bilesim” deniyor. (kaynak: http://www.tdk.gov.tr -> Büyük Türkçe Sözlük)
Bununla birlikte, sadece bilimsel terimlerde değil Türkçe ‘ye cevirim hataları ya da eksikleri… Bildiğimizden emin olduğumuz birçok terimin Türkçesini yanlış ya da eksik kullanıyoruz bana göre.
Örneğin, yivli-yivsiz ayırımı… Shotgun kelimesini yıllarca yivsiz av tüfeği olarak cevirdik ve kullandık.. E peki şimdi yeni teknoloji urunu Fully rifled paradox namlulu shotgun tüfekler de var, bunlara hala yivsiz dersek yanlış ifade etmiş olmaz mıyız? İngilizcedeki adları hala shotgun. Shotgun with Fully Rifled Barrel…
“Shot” kelimesinin buradaki anlamı, “saçma”dır. Shotgun ‘ın gerçek Türkçe karşılığı “yivsiz av tüfeği” değil, “Saçma Tüfeğidir.
“Shotgun” kelimesinin karşılığı, “yivsiz” olmadığı gibi, “yivsiz” kelimesinin İngilizcedeki karşılığı da “Shotgun” değil, “Smoothbore” kelimesidir.
Saçma tüfeklerinin, av için olanı da var, yakın savunma için olanı da (Pump-Action Shotguns)… Dolayısıyla, “shotgun” silahların hepsine birden hem “yivsiz” hem de “av tüfeği” demekle yanlış kere yanlış ifade kullanmış olmuyor muyuz?
Peki “Saçma Tüfeği” deyince, güzel yurdumun güzel insanları yüzünüze nasıl bakarlar? “Ne diyor bu adam yahu!!??” diyecekleri konusunda hepimiz ayni fikirdeyizdir sanırım… Fully Rifled namlusu olan shotgun’a yivsiz av tüfeği demeyi sürdürecek miyiz? Ülkemizdeki, yasa yapanların, emniyet yetkililerinin ve MKE’nin de kafası da çok karışmış olacak ki bu namluları yasaklayıvererek çıktılar isin içinden. Yeni yasayla serbest olursa eğer, seyreyleyin tanım ve ifade gümbürtülerini.
Rifled namlulu, shotshell değil de, centerfire ya da rimfire fişek atan (ornegin bolt action rifle) tüfekler için, yivli ifadesi nispeten ve sadece tüfekler için “henüz” yanlış bir ifade değil… “Tüfekler için henüz” yanlış bir ifade değil diyorum çünkü, askeri silahlarda örneğin tank topunda biliriz ve deriz ki tank top namlusu yivlidir.. Ancak İngilizce de , tank topu icin ve genel toplar için rifle ya da Rifled ifadeleri kullanılmıyor. Cannon ve Tank Cannon ifadeleri kullanılıyor. Zira bizim yivlidir dediğimiz ve TSK’nde sadece 90mm ve 105mm yivli modellerinin kullanıldığı tank topunun, 120mm yivsiz olanlarını da kullanıyor Israil, İngiliz ve Amerikan orduları! Tank topu yivsiz de olabiliyor yivli de olabiliyor, dolayısıyla adamlar kesinlikle tank topuna rifle ya da rifled gibi genel bir isim koymuyorlar ya da tanımlamıyorlar, buradaki örnek; Cannon diyorlar.
Yanlış çeviri kullanımına bir başka örnek de Superpoze… Sadece Fransızcada “üst üste bindirilmiş” anlamında kullanılabilen Superposed, (İngilizcede de benzer anlamı olmasına rağmen üst-alt namlulu “tüfekler” için “kesinlikle” kullanılmıyor) , John Moses Browning’in özel bir tasarımı ve Browning International’in 1986’dan sonra hiç üretmediği (sadece özel sipariş üzerine tek tek üretiyor artık, Belgium Custom Shop) bir modelinin özel ismi.
Türkiye’de ise genel yanlış yaygın kullanım ve çevirim, Superposed denildiğinde akla tüm markaların üst-alt cifte model tüfekleri geliyor ve hatta bu tüfeklere “cifte” denildiğinde , şaşkın gözler “cifte” diyen kişiye donuyor. Halbuki “Side By Side Double Barrel” ve “Over and Under Double Barrel” ifadelerinin her ikisi de “cifte” anlamına geliyor, biri yanana biri üst-alt…
Bütün dünyada ve İngilizcede, üst-alt cifte tüfeklerin “genel” adi Over and Under (O/U) Double Barrel (shotgun veya rifle gun veya combined gun) olarak kullanılıyor ve dünyanın hiç bir yerindeki hiç bir üreticisi, üst-alt cifte tüfek modellerine “Superposed Modellerimiz” , “Superposed Serimiz” , “Pozelerimiz” vs gibi ifadeler kullanmıyorlar (maalesef SADECE TURK URETICILERI hariç!) , kullanmazlar, çünkü bu, dediğim gibi Browning’in kendisine özel “patentli” bir model adidir.
Örneğin Browning’in kendisi bile Superposed model olmayan üst-alt çiftelerine Superposed demez; 525 ya da Citori ya da Cynergy modelleri Superposed model olmadığı için bu modellerine Superposed demez, Citori model Over and Under Shotgun ya da Cynergy Over and Under Shotgun der.
Ancak, Superposed model olan B25 model tüfeği icin, “Superposed B25 Shotgun” der. Kullanım kılavuzlarının sadece kapaklarındaki tanımlara bakarsanız ya da resmi sitesinden incelerseniz ne demek istediğimi daha iyi anlatmış olurum sanırım.
Örnekleri çoğaltabilirim. Çok fazla var.
Ülkemizin, özellikle üretim anlamında bilim, ağır sanayi ve teknolojiden maalesef çok uzak kalmış olması ve hala bunda ısrar edilmesi, güzel dilimiz Türkçeyi bu alanlarda yozlaştırmış, eksiltmiş, çıplaklaştırmıştır ve bir çok teknoloji ürününün hangisi daha iyi hangisi daha kötü olduğu hakkında, sadece üreticilerin bize soyledigi ve bizi yonlendirdigi kadarıyla yetinerek, gerçek akademik kaynaklardan uzak kalıp, doğruyu yanlış, yanlışı doğru sanarak yaşamımıza devam etmemize neden olmuştur, olmaktadır.
Örnek: günümüzde dünyanın en kaliteli yivsiz tüfeklerini üreten (Holland & Holland, Westley Richards, Purdey and Sons, Perazzi, Krieghoff, Merkel vs.) ısrarla vazgeçmedikleri “krom kaplamasız namlu üretim surecini” , “krom kaplamalı namlu üretim surecinden” daha kotu ve daha ucuz olduğunu düşünürüz! Öyle ya , “ekstra bir masraf!” olan “krom”u neden kaplamaya kullansın bunca firma? Gerçek akademik kaynaklarından okuyup öğrenmediğimiz için, teknolojinin bir getirisi olan “chrome plated smoothbore barrel” üretim surecinin, çok daha ucuz ve birim zamanda çok daha fazla adette namlu üretimine imkân veren bir üretim sureci modeli ve korozyona karsı daha az bakımla daha mukavim namluların üretilebiliyor olmasının yanında, namluların kalitelerini düşürdüğünü, tüfeğin hem “accuracy” hem de “pattern” anlamında performansını düşürdüğünü bilmeyiz. Çünkü krom kaplamalı namlu üreten üreticiler yani çoğunluk üreticiler böyle bilmemizi isterler.
Dolayısıyla teknolojik ifadelerin birçoğunu, -her ne kadar Türk Dil Kurumu’nun muadil karşılıklar olarak çalışmaları olsa da-, günlük hayatımızda genellikle yanlış ya da eksik kullanıyoruz. Tam doğrusunu kullansak, (“üst-alt çifte” gibi) karsımızdakine anlatmak istediğimizi anlatamıyoruz.
Silah & Fişek 